Over Sergey Bratkov

Na de val van het socialistisch systeem diende de fotografie in Rusland en de Oekraïne te worden hervormd. Zij slaagde erin om, binnen de kunstwereld, haar eigen plaats te vinden door het volgen van westerse normen, met behulp van nieuwe tendensen die qua vorm en inhoud de schilderkunst van het modernisme weldra voorbijstreefden. De jaren 1990 worden door deze radicale verandering gekenmerkt. Aan de ene kant kijkt men terug naar het constructivisme van Rodchenko terwijl aan de andere kant vormen van geënsceneerde fotografie ontstaan, van tableaux vivants, geënsceneerde landschapsfotografie, documentaire fotografie tot actiefotografie. Bovendien experimenteren kunstenaars via “photoshop” met het omvormen van hun foto’s in ironische of cynische beelden. In Moskou vingen tal van belangrijke kunstenaars in de fotografie het nieuwe tijdvak aan in Groep AES+F, Efimov, Groep Fenso, Infante vader en zoon, Liberman, Kulik, Mukhin, etc. In Kharkov (Oekraïne) vond er een bijzondere ontwikkeling plaats waar in de jaren 1960 underground fotografen een vorm van radicaal realisme tot stand brachten. Leden van de Vremia groep bewerkten niet alleen “toegestane” onderwerpen als architectuur en arbeid maar behandelden ook taboethema’s als mannelijke naaktheid. De taboedoorbrekende verzetsgroep “Fast Reaction”, met Bratkov, Michailov en Solonski, ontstond uit deze beweging.

Het werk van Bratkov is in hoge mate beïnvloed door zijn herkomst uit Kharkov. Jarenlang werkte hij samen met de oudere Boris Mikhailov, die reeds in zijn undergroundjaren in de Vremia-groep een eigen stijl van radicaal realisme had ontwikkeld. Hij leerde zonder taboe of verhulling dingen te benoemen. In Kharkov, een grote industriestad, is een fotogenieke ellende overal op straat te vinden: dagloze kinderen, zwervers, prostituees, bevroren lijken, dronkaards, rechts-radicale hooligans, zielige oude vrouwtjes. Het sociaal-realistisch experiment is doorslaggevend. Het portret krijgt in deze context vooral belang in zijn transcendente, stereotype vorm. Of het nu partijsecretarissen, arbeiders, boeren, ruimtevaarders, geleerden of soldaten laat zien, allen worden gekenschetst als helden. Deze vorm van botte standaardisering is ook bekend in de kunst van het Nationaalsocialisme.

Bratkov moet zowel binnen de sovjetcontext bezien worden als daarbuiten. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie hervormde de Russische en Oekraïense fotografie zich naar westerse traditie. Zij slaagde er evenwel in, dankzij een originele vorm en inhoud, haar unieke identiteit te behouden.